و باز قضاوت ديگر به مقتضاى وجدان اسلاميّت و مسلمانى كنيم : چون نظر به بعضى از آيات قرآنى مىكنيم و در وعده‌هاى آن‌ها تأمل مىكنيم ، مىبينم از ظهور اسلام تاكنون عملى نشده بلكه ضد آن عملى گشته و هم‌چنان رو به تزايد است ، پس وجدان اسلامى ما قضاوت خواهد كرد كه بايد روزى باشد كه اين وعده‌ها يا اين گفته‌ها صدق پيدا كند و الّا مستلزم كذب خدا و رسول است و اين محال است و آن آيات اين است : قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ « 1 » « ابليس گفت : پروردگارا مرا مهلت ده تا روزى كه برانگيخته خواهند شد . فرمود : تو را مهلت دادم تا روز وقت معلوم » . پس بايد روزى باشد كه دولت ابليس برچيده شود . در سورهء « ص » نيز مثل اين آيه است . « 2 » هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ « 3 » « او آن خدايى است كه رسول خود را فرستاد به هدايت و دين حق ، تا اين‌كه ظاهر و غالب سازد او را بر همهء دين‌ها ، اگرچه مشركين خوش ندارند » . نظير اين آيه در سورهء فتح « 4 » و در سورهء صف « 5 » [ نيز هست و ] هنوز اين وعده به مقام فعليّت نرسيده . وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ « 6 » « و هرآينه به تحقيق كه نوشتيم در زبور بعد از ذكر اين‌كه زمين را به وراثت خواهند گرفت بندگان صالح من » . اين وعده نيز عملى نشده . وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا

--> ( 1 ) - حجر 37 و 38 . ( 2 ) - صاد 81 - 79 . ( 3 ) - توبه 33 . ( 4 ) - فتح 28 . ( 5 ) - صف 9 . ( 6 ) - انبياء 105 .